Συνείδηση

Τα δύσκολα προβλήματα, όχι μόνο γύρω μας αλλά και στον κόσμο της επιστήμης, είναι πολλά. Μόνο ένα όμως είναι γνωστό στους ειδικούς ως «το δύσκολο πρόβλημα», και αυτό είναι η συνείδηση. Πώς ένα κιλό και κάτι νευρώνες συνθέτουν, με «μαγικό» θα έλεγε κάποιος τρόπο, το καλειδοσκόπιο των αισθήσεων, αισθημάτων, συναισθημάτων, σκέψεων, κρίσεων, αναμνήσεων, ονείρων και φαντασιώσεων που εναλλάσσονται στο μυαλό μας κάθε στιγμή, στον ύπνο και στον ξύπνιο μας; 
  • Θεωρία της κενότητας - Υπάρχω μέσα από το συνυπάρχω. Tα όντα δεν είναι πραγματικά επειδή δεν υπάρχουν καθ' εαυτά. Αυτό συμβαίνει επειδή στερούνται δικού τους εαυτού. Κι αυτό με τη σειρά του συμβαίνει επειδή το καθετί είναι ό,τι είναι μόνο σε αλληλεξάρτηση από τα άλλα όντα. Έτσι, τα όντα είναι «κενά» από δικό τους εαυτό. Η κατάσταση αυτή ύπαρξης ονομάζεται κενότητα και ισοδυναμεί με την αληθινή πραγματικότητα. Επειδή κάθε επιθυμία προϋποθέτει την ιδέα του χωριστού όντος, η κενότητα βοηθάει το βουδιστή να απαλλαγεί από αυτήν την ιδέα και επομένως και από την επιθυμία. Έτσι, λοιπόν, για να απελευθερωθεί κάποιος από την οδυνηρή, ψεύτικη ύπαρξη, πρέπει να φωτιστεί σχετικά με τον αληθινό τρόπο ύπαρξης των «όντων», που είναι η κενότητα.  Σύμφωνα με τη θεωρία της κενότητας, εφόσον δεν υπάρχει ίδιος εαυτός, δεν μπορεί κανείς να πει ότι τα όντα υπάρχουν ως χωριστά, αυθύπαρκτα μεγέθη...
  • Ικανότητα της αυτεπίγνωσης - Γιατί το ότι ξέρω ότι ξέρω είναι καλό. Η ικανότητα της αυτεπίγνωσης δίνει στους ανθρώπους «υπερσυνείδηση» και φαίνεται να είναι αυτή που μας ξεχωρίζει από τα άλλα ζώα.  Το γεγονός ότι αντιλαμβάνονται τις αισθητηριακές πληροφορίες που λαμβάνουν είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους ικανούς να αξιολογούν τα συναισθήματα και τις κρίσεις τους.  Η ανθρώπινη νοημοσύνη διαφέρει με πολλούς τρόπους από τη νοημοσύνη των ζώων, ένας όμως από τους πιο προφανείς είναι η αυτεπίγνωσή μας. Ενας σκύλος, για παράδειγμα, έχει πιθανώς αντίληψη πολλών αισθημάτων σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή: ότι πεινάει, ότι έχει κουραστεί ύστερα από μια μεγάλη βόλτα, ίσως, ή ότι μια γαργαλιστική μυρωδιά έρχεται από την κουζίνα.  Ο ιδιόκτητης του όμως θα έχει αντίληψη όλων αυτών των αισθημάτων αλλά παράλληλα θα έχει ένα επιπλέον επίπεδο διαδικασιών σκέψης επάνω από αυτά. Ως άνθρωποι...
  • Πλαστές ανάγκες, φόβος, χειραγώγηση και ο δρόμος της συνειδητότητας. «Να ελαχιστοποιήσουμε τις πλαστές μας ανάγκες, όχι τις ανάγκες που είναι πραγματικές.  Αυτό που πρυτανεύει στη συγκρότηση ενός πολιτισμού, είναι οι ανάγκες των ανθρώπων. Οι ανάγκες, η μη εκπλήρωση μάλλον των αναγκών, δημιουργεί φόβους. Όσο περισσότερους φόβους έχει ένας άνθρωπος, τόσο λιγότερο ελεύθερος και τόσο πιο εύκολα χειραγωγούμενος είναι.  Γι' αυτό, αυτό το σύστημα το οποίο θέλουμε να αλλάξουμε ειρηνικά, μας δημιουργεί συνεχώς πλαστές ανάγκες, όλο και μεγαλύτερες ανάγκες. Όσο γιγαντώνονται οι ανάγκες μας, γιγαντώνονται και οι φόβοι της μη εκπλήρωσης αυτών των αναγκών. Κι όσο αυξάνονται οι φόβοι μας τόσο λιγότερο ελεύθεροι και πιο εύκολα χειραγωγούμενοι είμαστε.  Τι κάνουμε πρώτα. Αποποιούμαστε τις πλαστές ανάγκες μας, αυτές οι οποίες δεν μας κάνουν περισσότερο ευτυχισμένους, αλλά απλώς τις έχουμε...
  • Μάνος Δανέζης - Επιστήμη και νέος πολιτισμός. Είναι πλέον εμφανές ότι εδώ και αρκετά χρόνια ο δυτικός πολιτισμός διέρχεται μια περίοδο δραματικά αυξανόμενης κοινωνικής κρίσης η οποία συν τω χρόνω αποσαθρώνει τις παγκόσμιες κοινωνικές δομές. Το φαινόμενα αυτό δεν έχει τοπικά χαρακτηριστικά, αλλά αφορά και αναφέρεται στο σύνολο του δυτικού κόσμου αν και εξωτερικεύεται με διαφορετικούς τρόπους στις διάφορες τοπικές κοινωνίες αναλόγως του βαθμού εξέλιξής τους.  Η διεθνής οικονομική κατάρρευση που βιώνουμε και η οποία δεν είναι το αίτιο αλλά το αποτέλεσμα μιας ολοκληρωτικής  κατάρρευσης αξιών και ιδεών και άλλα κοινωνικά φαινόμενα  οδηγούν στο συμπέρασμα ότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια δυσλειτουργία ενός κοινωνικού συστήματος, αλλά σε φαινόμενα πολιτισμικής κατάρρευσης αυτού που αναφέρεται ως Δυτικός Πολιτισμός. Χαρακτηριστικό φαινόμενο αυτής της κατάρρευσης είναι η...
  • Χαρτογραφώντας τη συνείδηση - Πού κρύβεται η συνείδηση. Πού κρύβεται η συνείδηση; Έχουν οι φάλαινες πιο ανεπτυγμένη συνείδηση από τους ανθρώπους; Είναι η γλώσσα απαραίτητη για τα μαθηματικά; Φταίνε τα μαθηματικά για το άγχος της αιωνιότητας; Τι είναι η μεταβίβαση της «βιολογικής μνήμης». Σ' αυτά και σε άλλα ερωτήματα δίνουν απαντήσεις οι τελευταίες έρευνες για τη λειτουργία του εγκεφάλου.  «Η ανάπτυξη της συνείδησης εξαρτάται από την ανάπτυξη των νευρώνων» δήλωσε ο πολυβραβευμένος πανεπιστήμων Αθ. Φωκάς κατά τη διάλεξή του στη δημόσια συνεδρία της Ακαδημίας Αθηνών σε ομιλία με θέμα «Μαθηματικά, ιατρικές απεικονίσεις και η αναζήτηση της συνείδησης».  Πού κρύβεται η συνείδηση;  Τα εντυπωσιακά επιτεύγματα των επιστημονικών ανακαλύψεων στηρίζονται στην αντίληψη, στη φαντασία, στη διαίσθηση, στην ενόραση, στη γλώσσα, στην ύπαρξη πολύπλοκων μαθηματικών δομών. Από...
  • Η ισχύς των άγραφων νόμων στην Αντιγόνη του Σοφοκλή. Περίληψη: Η πόλις-κράτος της Αθήνας, το 5ο αιώνα π.Χ., γνώρισε σπουδαία άνθηση, που την οφείλει στον Περικλή. Μέσα σε αυτή την ακμή δημιουργήθηκε το θέατρο, το οποίο μεταδίδει στο θεατή ανώτερες αξίες και ηθικά διδάγματα. Στη παρούσα μελέτη θα ασχοληθώ με το Σοφοκλή και πιο συγκεκριμένα με την «Αντιγόνη». Ειδικότερα, θα επικεντρωθώ στην ισχύ των άγραφων νόμων, που η ηρωίδα υπερασπίζεται έναντι των θετών νόμων ενός τυράννου, προκειμένου να επιτελέσει το ιερό της καθήκον. Στην αρχή, θα αναφερθώ σε αυτή τη σύγκρουση, αφού στην «Αντιγόνη» αντικατοπτρίζεται η αντίσταση ενός απλού πολίτη στη πολιτική εξουσία, όταν αυτή υπερβαίνει τις δικαιοδοσίες της και καταβαραθρώνει τα δικαιώματα του. Στη συνέχεια, θα γίνει μία μνεία στη τραγικότητα των δύο κεντρικών ηρώων του έργου, για να γίνει πρόδηλο το αδιέξοδο, στο οποίο έχουν βρεθεί οι δύο ήρωες...
  • Οι παιδαγωγικές αντιλήψεις του Δημόκριτου. Ο Δημόκριτος, ένας από τους σημαντικότερους Προσωκρατικούς Φιλοσόφους, που η γέννησή του τοποθετείται στο 470 π.Χ., ήταν σύγχρονος του Σωκράτη. Πατρίδα του ήταν τα Άβδηρα της Θράκης. Έκανε μορφωτικά ταξίδια στην Μικρά Ασία, την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα και την Ινδία. Στις ιωνικές πόλεις της Μ. Ασίας σπούδασε τη φιλοσοφία του Θαλή, του Αναξίμανδρου, του Αναξιμένη και του Ηράκλειτου. Ο Αναξαγόρας και ο Λεύκιππος ήταν δάσκαλοί του, ο Ιπποκράτης μαθητής του (D.K. 68A10). Ο Δημόκριτος είχε δημοσιεύσει περισσότερα από 60 συγγράμματα, εκ των οποίων διασώθηκαν μόνο 300 γνήσια αποσπάσματα. Εδώ θα ασχοληθούμε μόνο με εκείνα που αναφέρονται στην παιδαγωγική επιστήμη, αφού ο Δημόκριτος ανήκει σ’ εκείνους που ασχολήθηκαν και με τις φυσικές και με τις θεωρητικές επιστήμες, άλλωστε γι’ αυτό τον ονόμασαν «πένταθλο της φιλοσοφίας». Ήταν ο τελευταίος μεγάλος Προσωκρατικός. Πέθανε σε μεγάλη ηλικία 90 ή ακόμη...
  • 9 κρίσιμα ερωτήματα για το μυαλό μας. Από τι είναι φτιαγμένες οι αναμνήσεις; Μπορούμε να αναπλάσουμε τον εγκέφαλο; Τι είναι οι νευρώνες-καθρέφτες; Με πόσους τρόπους μπορούμε να έχουμε συνείδηση; Πόσο ισχυρός είναι ο σύνδεσμος του μυαλού με το σώμα; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι είναι εξυπνότεροι; Μπορεί μια ψυχική νόσος να μας κάνει δημιουργικούς; Πόσο ισχυρό είναι το υποσυνείδητο; Μπορούμε να κατασκευάσουμε μια μηχανή με συνείδηση; Η λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και η ταυτότητα της συνείδησης επιφυλάσσουν στην επιστήμη πολλές ακόμη εκπλήξεις. Τα πρόσφατα ανατρεπτικά ευρήματα μας δίνουν ωστόσο μια «γαργαλιστική» πρόγευση. Τώρα ξέρουμε ότι οι νευρώνες αναγεννώνται (2), είδαμε τις αναμνήσεις να δημιουργούνται και μάθαμε ότι δεν είναι το μέγεθος που κάνει έναν εγκέφαλο εξυπνότερο... 
  • Παιδαγωγικές Επισημάνσεις Διασωθέντα Αποσπάσματα Ηράκλειτος. Περίληψη: Όλη η φιλοσοφία του Ηρακλείτου, η οποία δεν αποκαλύπτει, ούτε αποκρύπτει κάτι, αλλά μόνο σημαίνει, κατά το Βέικο (1998, 85) μπορεί να συνοψιστεί στη φράση: όλα τα συγκεκριμένα πράγματα είναι ένα, κι ας μεταβάλλονται αυτά συνεχώς και ας βρίσκονται σε διαρκή πόλεμο ανάμεσά τους. Αυτό το ένα, ο ξυνός λόγος, το σοφόν, η απόλυτη αλήθεια, από την πλειονότητα των ανθρώπων διαφεύγει και πριν και μετά την υπόδειξή του. Αρκετά αποσπάσματα του Ηρακλείτου κάνουν λόγο για πιθανές αιτίες που δε μαθαίνουν οι άνθρωποι αυτό το οποίο πρέπει να μάθουν, δηλαδή το ένα, και με βάση αυτό να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους. Η αλλόκοτη συμπεριφορά των ανθρώπων σύμφωνα με τα ανωτέρω οφείλεται στην άγνοια, και η άγνοια στην απουσία της σωστής διαπαιδαγώγησής τους. Τέσσερις βασικές παιδαγωγικές αρχές προβάλλονται στα ηρακλείτεια...
  • Νευροεπιστήμες - Έχουμε ελεύθερη βούληση; Οσο περισσότερα ανακαλύπτουμε για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος τόσο λιγότερος χώρος φαίνεται να απομένει για την προσωπική επιλογή ή ευθύνη.  Το 2003 τα «Αρχεία της Νευρολογίας» δημοσίευσαν μιαν εκπληκτική κλινική μελέτη. Ενας μεσήλικος από τη Βιρτζίνια με άμεμπτο ως τότε παρελθόν άρχισε να συλλέγει πορνογραφικό υλικό και να παρενοχλεί σεξουαλικά την οκτάχρονη θετή κόρη του. Η σεξουαλική του συμπεριφορά γινόταν όλο και περισσότερο ψυχαναγκαστική. Τελικά, αφού παραπονέθηκε επανειλημμένως για πονοκεφάλους και ιλίγγους, του έγινε εγκεφαλική τομογραφία. Αυτή έδειξε στη μετωπιαία περιοχή του εγκεφάλου έναν μεγάλο αλλά καλοήθη όγκο, ο οποίος εισχωρούσε στο διάφραγμα και στον υποθάλαμο - περιοχές που είναι γνωστό ότι ρυθμίζουν τη σεξουαλική συμπεριφορά. Μετά την αφαίρεση του όγκου η σεξουαλική συμπεριφορά του...