Συνείδηση

Τα δύσκολα προβλήματα, όχι μόνο γύρω μας αλλά και στον κόσμο της επιστήμης, είναι πολλά. Μόνο ένα όμως είναι γνωστό στους ειδικούς ως «το δύσκολο πρόβλημα», και αυτό είναι η συνείδηση. Πώς ένα κιλό και κάτι νευρώνες συνθέτουν, με «μαγικό» θα έλεγε κάποιος τρόπο, το καλειδοσκόπιο των αισθήσεων, αισθημάτων, συναισθημάτων, σκέψεων, κρίσεων, αναμνήσεων, ονείρων και φαντασιώσεων που εναλλάσσονται στο μυαλό μας κάθε στιγμή, στον ύπνο και στον ξύπνιο μας; 
  • Η ψυχανάλυση και η ελευθερία της βούλησης. Η ανατροπή τού «σκέπτομαι, άρα υπάρχω» του Καρτέσιου  του Σπύρου Μητροσύλη - Ψυχαναλυτή, τακτικό μέλος της διεθνούς ψυχαναλυτικής ένωσης, αντεπιστέλλον μέλος της ψυχαναλυτικής εταιρείας του Παρισιού.  Η ελευθερία της βούλησης προϋποθέτει ένα ανθρώπινο υποκείμενο ενσυνείδητο, το οποίο σκέπτεται ορθολογικά και είναι αυτόνομο. Προγραμματικά η ψυχανάλυση ισχυρίστηκε ότι ψυχισμός δεν είναι μόνο η συνείδηση και ότι ο ασυνείδητος ψυχισμός είναι διαχωρισμένος του συνειδητού και έχει τους δικούς του νόμους, όπως επίσης ότι οι σκέψεις και οι πράξεις των ανθρώπων είναι τελικό προϊόν μιας συγκρουσιακής διαδικασίας του ψυχισμού στην ολότητά του και όχι μόνο του συνειδητού.  Με άλλα λόγια, δίπλα στον συνειδητό ντετερμινισμό η ψυχανάλυση τοποθέτησε έναν ασυνείδητο ντετερμινισμό και επικέντρωσε το ενδιαφέρον της σε αυτόν...
  • Προσκυνημένοι - Αντιγόνη vs Κρέοντας - Αξίες vs Αρχές. Η αρχαία τραγωδία της Αντιγόνης έχει μελετηθεί και αναλυθεί μέσα στους αιώνες επανειλλημένα, παραμένοντας μέχρι σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά από τα πιο επαναστατικά δημιουργήματα.  Είναι αμφισβητήσιμο βέβαια πόσοι από τους θεατές που μέχρι σήμερα την έχουν παρακολουθήσει, κατανόησαν την επαναστατική της διάσταση ή έστω τόλμησαν να κάνουν την παραμικρή αναγωγή με το πώς οι ίδιοι λειτουργούν απέναντι στο καθεστώς και τους νόμους. Η Αντιγόνη εκπροσωπεί τον άνθρωπο που δεν υποτάσσεται, τον άνθρωπο που θεωρεί χρέος του την εξέγερση απέναντι στο άδικο και την τυφλή και βίαιη εξουσία.  Διάλεξη...
  • Επίκτητος και ψυχολογία - Η σύγχρονη εφαρμογή της διαδασκαλίας του. Επίκτητος (50 - 120)  Μαθητής του Μουσώνιου. Δούλος απελευθερωθείς.  Ακολουθεί την αυστηρότητα της Αρχαίας Στοάς και των διδαγμάτων των Κυνικών και του Χρύσιππου.  Ζητεί την αφύπνιση της ηθικής προσωπικότητος του ανθρώπου. Ο θεός είναι πατέρας των ανθρώπων. Ο ανθρώπινος βίος είναι υπηρεσία του θεού.  Τις διδασκαλίες του Επίκτητου έγραψε ο ιστορικός Φλάβιος Αρριανός σε οκτώ βιβλία, από τα οποία σώζονται τα τέσσερα και το «Εγχειρίδιον».  Ενδεικτικά αποσπάσματα: Δεν είναι τα πράγματα που ταράσσουν τους ανθρώπους, αλλά οι γνώμες (δόγματα) σχετικά με αυτά τα πράγματα. Για παράδειγμα, ο θάνατος δεν είναι κάτι τρομερό, αλλιώς θα φαινόταν έτσι και στον Σωκράτη, αλλά η γνώμη ότι ο θάνατος είναι τρομερός, αυτό είναι το τρομερό πράγμα. Όταν λοιπόν εμποδιζόμαστε, ή ταρασσόμαστε, ή λυπόμαστε, ας μην...
  • Θεώρησε τον εαυτό σου ελεύθερο ον ή δούλο όλα εξαρτώνται από σένα. <<''Θεώρησε τον εαυτό σου ελεύθερο ή σκλάβο, όλα εξαρτώνται από εσένα.'' Όταν ξέρετε ότι το έχει πει φιλόσοφος στωικός, ο Επίκτητος, έχει ενδιαφέρον. Γιατί σας υπενθυμίζω ότι ο ίδιος ήταν σκλάβος, κι απελευθερώθηκε. Αλλά ξέρει ακριβώς τι σημαίνει σκλάβος, ενώ νομίζω ότι μερικοί Έλληνες τώρα δεν ξέρουν πια τι σημαίνει και νομίζουν ότι είναι το ίδιο. Είναι μερικοί που θεωρούν ότι μπορούν να πουλήσουν τον εαυτό τους. Δεν πάει τόσο εύκολα, γιατί άμα πουλήσετε τον εαυτό σας, σε ποιόν θα δώσουμε τα χρήματα; Άρα, η ιδέα, είναι ότι μπορείτε να πουλήσετε τους άλλους ή να ξεπουλήσετε ακόμα και τους άλλους και να ξέρετε ότι όταν ξεπουλάτε δεν είναι θέμα χρηματικό. Για να πουλήσετε πρέπει να υπάρχει αγοραστής, για να ξεπουλήσετε δεν είναι ανάγκη. Άρα να είμαστε πολύ προσεκτικοί όχι τόσο πολύ με αυτούς που πουλούν, αλλά με αυτούς που...
  • Ποιος κυβερνά αυτόν τον εγκέφαλο; - Το άτομο έχει την ευθύνη των πράξεων του εγκεφάλου του; Το άτομο έχει την ευθύνη των πράξεων του εγκεφάλου του;  ΓΙΩΡΓΟΣ Χ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΠΘ   Η αμφισβήτηση της δυνατότητας εκδήλωσης ελεύθερης βούλησης από τον άνθρωπο διατυπώνεται σήμερα περίπου ως εξής: Αφού η σύγχρονη φυσική επιστήμη υιοθετεί μια αιτιοκρατική/πιθανοκρατική αντίληψη για το σύμπαν και η σύγχρονη νευροεπιστήμη αποδεικνύει ότι κάθε σωματική δραστηριότητα, σκέψη, συναίσθημα, επιθυμία ή εντύπωση οφείλεται αποκλειστικά στη λειτουργία του (υλικού) εγκεφάλου μας, πώς είναι δυνατόν ο άνθρωπος να διαφεύγει της φυσικής αιτιοκρατίας και να εκδηλώνει ελεύθερες επιλογές; Η «ελεύθερη βούληση» παύει, κατά τη γνώμη μου, να αποτελεί μια παραδοξολογία, στην οποία το επίθετο «ελεύθερη» προϋποθέτει μια οντολογική ανεξαρτησία από το φυσικό υποκείμενο στο οποίο αναφέρεται και λογοδοτεί το ουσιαστικό...
  • ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ. Θέσεις και ερωτήματα ως προς τον τρόπο που βουλεύεται και δρα ο ανθρώπινος νους   του Ηλία Κούβελα, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πάτρας   Το πρώτο ερώτημα το οποίο θεωρώ ότι πρέπει να τεθεί σε αυτό το αφιέρωμα είναι τι εννοούμε με τον όρο «ελευθερία της βούλησης». Σύμφωνα με τους φιλοσόφους, ελευθερία της βούλησης είναι η ικανότητα του υποκειμένου να πράττει με δική του απόφαση, κάτω από τον δικό του έλεγχο, χωρίς εξωτερικούς εξαναγκασμούς. Παρ’ όλα τα ενδεχόμενα ερωτήματα που μπορεί να έχει κανείς ως προς το τι είναι «υποκείμενο», «πράξη», «απόφαση» ή «εγώ», θεωρώ ότι ο ορισμός αυτός είναι ικανοποιητικός και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη συνέχεια της συζήτησης. Στο ερώτημα λοιπόν εάν υπάρχει ελευθερία της βούλησης πολλοί απαντούν καταφατικά. Θεωρούν ότι ο καθένας έχει απόλυτο έλεγχο των πράξεών...
  • Αλμπέρ Καμύ - Οι Δίκαιοι - Αληθινή αναρχία. Αυτό το ερώτημα διερευνά ο Albert Camus στο θεατρικό του έργο «Οι Δίκαιοι». Γραμμένο το 1949, το έργο βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και αφορά σε υπαρκτά πρόσωπα. Διαδραματίζεται στη Μόσχα τού 1905, τις ημέρες που η Οργάνωση Μάχης, το ‘‘στρατιωτικό’’ τμήμα τού Σοσιαλιστικού Επαναστατικού Κόμματος (Εσέροι), το οποίο, ως γνωστόν, είχε υιοθετήσει την οργανωμένη τρομοκρατική δράση, σχεδιάζει να δολοφονήσει τον Μεγάλο Δούκα Σέργιο, τον στυγνό κυβερνήτη τής Μόσχας και θείο τού τσάρου Νικόλαου Β´. Η εκτέλεση του Μεγάλου Δούκα έγινε στις 4 Φεβρουαρίου. Τρεις ημέρες όμως νωρίτερα είχε μεσολαβήσει η πρώτη απόπειρα, η οποία είχε αποτύχει λόγω της παρεμβολής ενός ‘‘αστάθμητου’’ παράγοντα. Το απόσπασμα (μετάφραση Σάββας Στρούμπος) είναι από τη σκηνή με τις πρώτες συζητήσεις των μελών τής οργάνωσης μετά από αυτή την αποτυχημένη απόπειρα.
  • Η διερεύνηση των λειτουργιών που μας κάνουν ανθρώπους Συμφωνώντας με τον φιλόσοφο John Searle μπορώ να πω ότι το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται με αυτό το σύντομο αφιέρωμα είναι: Πώς γίνεται ένας κόσμος που έχει δημιουργηθεί από απλά συστήματα όπως τα άτομα και τα μόρια- να παράγει νοητικές λειτουργίες, οι οποίες περιέχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που φαίνεται να είναι ασυμβίβαστα με την υλική υπόσταση του σύμπαντος, χαρακτηριστικά όπως είναι η συνείδηση, η προθετικότητα, η υποκειμενικότητα, η νοητική αιτιότητα; Με άλλα λόγια, ποια είναι η σχέση του νου του ανθρώπου με το υπόλοιπο σύμπαν;