Η επεξεργασία των πληροφοριών από τα εγκεφαλικά ημισφαίρια.

Υπάρχουν σήμερα αποδείξεις ότι μετά από χειρουργική διατομή των δύο εγκεφαλικών ημισφαιρίων, η μάθηση και η μνήμη μπορούν να διατηρούνται ξεχωριστά στο αριστερό και στο δεξί ημισφαίριο. Το κάθε ήμισυ του εγκεφάλου ενός ασθενή που έχει υποστεί χειρουργική διατομή του μεσολοβίου, είναι ικανό να αισθανθεί, να παρατηρήσει και πιθανώς να συλλάβει εννοιολογικά ένα αντικείμενο ή κάποιο γεγονός ανεξάρτητα από το άλλο μισό. Επιπλέον, σχεδόν σε κάθε απόπειρα μελέτης των ημισφαιρικών διεργασιών, συμπεριλαμβανομένων και των μελετών που χρησιμοποιούν φυσιολογικά άτομα, τα ευρήματα υποστηρίζουν την ύπαρξη ημισφαιρικών διαφορών.

Υπάρχει ιδιαίτερη δυσκολία στο χαρακτηρισμό αυτών των διαφορών και ορισμένοι μιλούν για διάκριση λεκτικών-μη λεκτικών διεργασιών. Άλλοι θεωρούν ότι τα δύο μισά του εγκεφάλου διαφέρουν ως προς τον τρόπο που χειρίζονται τις πληροφορίες. Τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται συχνότερα στα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια, μπορούν να διακριθούν σε πέντε κύριες ομάδες που δημιουργούν ένα τύπο ιεραρχίας. Κάθε χαρακτηρισμός συνήθως περιλαμβάνει τα χαρακτηριστικά που βρίσκονται από πάνω του και προχωρά και πέρα απ’ αυτά.

Αριστερό ημισφαίριο Δεξι ημισφαίριο
λεκτικό  μη λεκτρικό, οπτικοχωρικό
διαδοχικό, χρονικό, ψηφιακό ταυτόχρονο, χωρικό, αναλογικό
λογικό, αναλυτικό ολιστικο, συνθετικό
ορθολογιστικό διαισθητικό
δυτική σκέψη ανατολική σκέψη

Η άποψη ότι τα δύο ημισφαίρια είναι εξειδικευμένα για διαφορετικούς τρόπους σκέψης, έχει οδηγήσει στην έννοια της ημισφαιρικότητας, στη θέση δηλαδή ότι ένα άτομο βασίζεται περισσότερο σε ένα συγκεκριμένο τρόπο σκέψης ή με άλλα λόγια βασίζεται περισσότερο στο ένα ημισφαίριο απ’ ότι στο άλλο (Springer & Deurch, 1989).

Η επικράτηση του ενός ημισφαιρίου είναι περισσότερο έκδηλη σε δεξιόχειρες ενήλικες άνδρες, ενώ η τάση συμμετρίας είναι μεγαλύτερη στις γυναίκες. Οι γυναίκες πετυχαίνουν σταθερά υψηλότερη βαθμολογία σε λεκτικές δοκιμασίες και χαμηλότερη σε χωρoταξικές σε σχέση με τους άντρες.

Η διαφοροποίηση του εγκεφάλου ανάλογα με το φύλο επιτυγχάνεται με τη δράση των ορμονών των γονάδων.

Αρσενικός οργανισμός --> τεστοστερόνη --> Κ.Ν.Σ --> Αρρενοποίηση του εγκεφάλου (3ο – 4ος μήνας κύησης)

Τεστοστερόνη στον εγκέφαλο --> οιστραδιόλη --> σύμπλεγμα με ειδικούς υποδοχείς --> στον πυρήνα του κυττάρου --> αλληλεπιδρά με τα γονίδια και επηρεάζει την την πρωτεϊνική σύνθεση

Αν και οι κοινωνικοί παράγοντες παίζουν προφανώς κάποιο ρόλο, έχει προταθεί ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο φύλων που αφορούν λεκτικές και χωροταξικές ικανότητες, αλλά και γενικότερες επιδόσεις, οφείλονται σε διαφορές ρυθμού ωρίμανσης.

Διαφορετικός εγκέφαλος μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Οι γυναίκες ωριμάζουν γρηγορότερα από τους άνδρες

  • Το νεογέννητο κορίτσι είναι 4 εβδομάδες πιο ώριμο από το νεογέννητο αγόρι.
  • Το κορίτσι περπατάει, μιλάει και εξελίσσεται ψυχοκινητικά γρηγορότερα από το αγόρι.
  • Κορίτσια της ίδιας ηλικίας είναι σ’ όλες τις φάσεις σχολικής ηλικίας περισσότερο ώριμα τόσο φυσικά όσο και συναισθηματικά, και μπαίνουν στην εφηβεία σε νεαρότερη ηλικία (2-3 χρόνια νωρίτερα) από τα αγόρια.

Έχει προταθεί ότι οι διαφορές μεταξύ των δυο φύλων που αφορούν λεκτικές και χωροταξικές ικανότητες, αλλά και γενικότερες επιδόσεις οφείλονται σε διαφορετικούς ρυθμούς ωρίμανσης

Η γρηγορότερη ωρίμανση στις γυναίκες σημαίνει:

  • μικρότερη τελική πλαγίωση ( ή χαμηλότερη εξειδίκευση των ημισφαιρίων ) και
  • μεγαλύτερη ανάπτυξη του λόγου (γεγονός που πιθανώς οδηγεί σε περισσότερες γυναίκες συγγραφείς )

Η παρατεταμένη ωρίμανση στους άντρες οδηγεί:

  • σε ισχυρότερη πλαγίωση ή υψηλότερη εξειδίκευση των ημισφαιρίων
  • σε μεγαλύτερη ανάπτυξη οπτικο-χωρικοταξικών ικανοτήτων και δημιουργικής σκέψης (που πιθανώς οδηγεί σε περισσότερους άντρες μουσικούς, ζωγράφους, αθλητές)
  • σε υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης δυσλειτουργιών αναφορικά με την εδραίωση των λεκτικών ικανοτήτων.

Η ενήλικη γυναίκα διαθέτει δυο ημισφαίρια λιγότερο εξειδικευμένα, άρα με μεγαλύτερη τάση συμμετρίας και κατά συνέπεια περισσότερο συνεργαζόμενα (πιθανώς παράγων υπεροχής των γυναικών σε ακρίβεια, ταχύτητα και σαφήνεια σε λεκτικές δοκιμασίες και στην καθημερινή κοινή λογική).

Ο ενήλικας άντρας διαθέτει δυο ημισφαίρια περισσότερο εξειδικευμένα, άρα πιο ανεξάρτητα λειτουργούντα, περισσότερο απομονωμένα και λιγότερο συνεργαζόμενα, με πιθανό προτέρημα τη μεγαλύτερη ανάπτυξη των οπτικο-χωροταξικών ικανοτήτων και την ολιστική προσέγγιση τύπου δεξιού ημισφαιρίου.

Οι καθημερινά αυξανόμενες γνώσεις και πληροφορίες γύρω από το θέμα της εγκεφαλικής ασυμμετρίας, είναι φυσικό να οδηγήσουν σε θεωρίες και υποθέσεις σχετικά με τις ενδεχόμενες επιπτώσεις αυτής της ασυμμετρίας στην καθημερινή συμπεριφορά. Μήπως διαφορές στην εξειδίκευση των ημισφαιρίων αντικατοπτρίζουν διαφορετικούς τρόπους σκέψης στα φυσιολογικά άτομα; Μήπως ορισμένα άτομα βασίζονται περισσότερο στην αριστερή πλευρά του εγκεφάλου, ενώ άλλα στη δεξιά; Αξιοποιεί το εκπαιδευτικό σύστημα όλες τις δυνατότητες του ανθρώπινου εγκεφάλου ή μήπως καλλιεργεί ιδιαίτερα έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης;

Φίλιππος Βλάχος, Ψυχοφυσιολογία, Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

 

Διαβάστε ακόμη: