Άνθρωπος / Νευροεπιστήμες / Αυτογνωσία / Εμπάθεια

Όλες οι ανθρώπινες έννοιες είναι προβολές του ανθρώπινου πνεύματος γι' αυτό σε τελική ανάλυση πολλές φορές είναι απατηλές. Δεν βλέπουμε την πραγματικότητα, την αντιλαμβανόμαστε (όπως νομίζουμε εμείς πως είναι). Ο,τι βλέπουμε είναι μια ερμηνεία της πραγματικότητας, που βασίζεται σε υποκειμενικά, ελαττωματικά ή προκατειλημμένα παραδείγματα. Αυτό έχει επιπτώσεις όχι μόνο στο πώς καταλαβαίνουμε τον κόσμο, αλλά και πώς καταλαβαίνουμε τους ανθρώπους... Όταν κάποτε ρώτησαν τον Ηράκλειτο πώς γνωρίζει όσα γνωρίζει απάντησε: «ερεύνησα τον εαυτό μου». Όμως δεν αρκεί μόνο η αυτογνωσία χρειάζεται και η εμπάθεια, διότι υπάρχω εγώ επειδή υπάρχεις εσύ... O Σωκράτης, μέσω της μεθόδου διαλόγου που είχε αναπτύξει, εκμαίευε (εξ ου και Μαιευτική Μέθοδος) από τον συνομιλητή του την αλήθεια/γνώση που είχε μέσα του αλλά δεν γνώριζε. Ο άνθρωπος δε μπορεί να αναζητά αυτό που δε γνωρίζει γιατί τότε δεν ξέρει τί να αναζητήσει αλλά ούτε αυτό που γνωρίζει μπορεί να αναζητά γιατί το ξέρει ήδη. Ο άνθρωπος τίποτε νέο δε μαθαίνει, παρά μόνο παίρνει συνείδηση των όσων ήδη γνωρίζει. Η γνώση (μάθηση) είναι ανάμνηση (ενθύμηση), υπάρχει λοιπόν η ανάμνηση μέσα μας... Η σύγχρονη επιστήμη απέδειξε ότι ο εγκέφαλος μας τροποποιείται καθημερινά τόσο ανατομικά όσο και λειτουργικά ως απάντηση στα ερεθίσματα που δέχεται από το περιβάλλον. Κάθε νέα πρόκληση για τον εγκέφαλο έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων συνάψεων μεταξύ των νευρώνων του εγκεφάλου. Γινόμαστε αυτό που κάνουμε - η τελειότητα έτσι, δεν είναι μια πράξη αλλά μια συνήθεια.

 
ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ - Ο χορός της σκέψης. Με τη βοήθεια της μαγνητοεγκεφαλογραφίας οι επιστήμονες διεισδύουν αποτελεσματικότερα στη λειτουργία του εγκεφάλου, όπως εξηγεί μιλώντας στο «Βήμα» ο καθηγητής Α.Ιωαννίδης. Και αποκαλύπτουν έναν χορό ερεθισμάτων και αντιδράσεων μέσα στον εγκέφαλό μας που δεν σταματά ποτέ... Φανταστείτε έναν κύκλο χορευτών που κινείται αρμονικά, χωρίς να σταματάει ποτέ. Φανταστείτε τώρα το οδικό δίκτυο μιας πόλης όπου αυτοκίνητα κινούνται ασταμάτητα αλλά, ακόμη και αν λάβει χώρα κάποιο ατύχημα, η κυκλοφορία βρίσκει τρόπους για να επανέλθει σε φυσιολογικούς ρυθμούς. Κάπως έτσι λειτουργεί ο εγκέφαλός μας, με τις... αφάνταστες ικανότητες και ιδιότητες. Ενα όργανο θαυμαστό που αποτελεί πρόκληση για στρατιές επιστημόνων ανά τον κόσμο οι οποίοι προσπαθούν καθημερινά να καταλάβουν τη χορογραφία του, έτσι ώστε να μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά όταν κάπου...

Νευροεπιστήμες - Ο χορός της σκέψης

Οι παιδαγωγικές αντιλήψεις του Δημόκριτου. Ο Δημόκριτος, ένας από τους σημαντικότερους Προσωκρατικούς Φιλοσόφους, που η γέννησή του τοποθετείται στο 470 π.Χ., ήταν σύγχρονος του Σωκράτη. Πατρίδα του ήταν τα Άβδηρα της Θράκης. Έκανε μορφωτικά ταξίδια στην Μικρά Ασία, την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα και την Ινδία. Στις ιωνικές πόλεις της Μ. Ασίας σπούδασε τη φιλοσοφία του Θαλή, του Αναξίμανδρου, του Αναξιμένη και του Ηράκλειτου. Ο Αναξαγόρας και ο Λεύκιππος ήταν δάσκαλοί του, ο Ιπποκράτης μαθητής του (D.K. 68A10). Ο Δημόκριτος είχε δημοσιεύσει περισσότερα από 60 συγγράμματα, εκ των οποίων διασώθηκαν μόνο 300 γνήσια αποσπάσματα. Εδώ θα ασχοληθούμε μόνο με εκείνα που αναφέρονται στην παιδαγωγική επιστήμη, αφού ο Δημόκριτος ανήκει σ’ εκείνους που ασχολήθηκαν και με τις φυσικές και με τις θεωρητικές επιστήμες, άλλωστε γι’ αυτό τον ονόμασαν «πένταθλο της φιλοσοφίας». Ήταν ο τελευταίος μεγάλος Προσωκρατικός. Πέθανε σε μεγάλη ηλικία 90 ή ακόμη...

Οι παιδαγωγικές αντιλήψεις του Δημόκριτου

9 κρίσιμα ερωτήματα για το μυαλό μας. Από τι είναι φτιαγμένες οι αναμνήσεις; Μπορούμε να αναπλάσουμε τον εγκέφαλο; Τι είναι οι νευρώνες-καθρέφτες; Με πόσους τρόπους μπορούμε να έχουμε συνείδηση; Πόσο ισχυρός είναι ο σύνδεσμος του μυαλού με το σώμα; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι είναι εξυπνότεροι; Μπορεί μια ψυχική νόσος να μας κάνει δημιουργικούς; Πόσο ισχυρό είναι το υποσυνείδητο; Μπορούμε να κατασκευάσουμε μια μηχανή με συνείδηση; Η λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και η ταυτότητα της συνείδησης επιφυλάσσουν στην επιστήμη πολλές ακόμη εκπλήξεις. Τα πρόσφατα ανατρεπτικά ευρήματα μας δίνουν ωστόσο μια «γαργαλιστική» πρόγευση. Τώρα ξέρουμε ότι οι νευρώνες αναγεννώνται (2), είδαμε τις αναμνήσεις να δημιουργούνται και μάθαμε ότι δεν είναι το μέγεθος που κάνει έναν εγκέφαλο εξυπνότερο... 

9 κρίσιμα ερωτήματα για το μυαλό μας

Θαυμαστός πολυμήχανος εγκέφαλος - Η φαιά ουσία των ενηλίκων αυξάνεται. Πλαστικός εγκέφαλος  Θαυμαστός, πολυμήχανος εγκέφαλος  Ουάσινγκτον  Δεν μπορείς να διδάξεις νέα κόλπα σε ένα γέρικο σκυλί, λέει μια αγγλική παροιμία. Κι όμως, Κινέζοι ερευνητές διαπιστώνουν ότι ο εγκέφαλος των ενήλικων ανθρώπων μπορεί να εκπαιδεύεται ταχύτατα σε νέες δραστηριότητες αυξάνοντας τη φαιά ουσία του όπως τα μικρά παιδιά.  Φαιά ουσία ονομάζεται το εξωτερικό, γκρίζο στρώμα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων, το οποίο περιλαμβάνει τα κυρίως σώματα των νευρώνων, καθώς και τις απολήξεις τους που ονομάζονται άξονες και δενδρίτες.  Στα βρέφη και τα νήπια, τα οποία καλούνται να μάθουν νέες δραστηριότητες και να αναπτύξουν νέες δεξιότητες, η φαιά ουσία αυξάνεται ταχύτατα λόγω του πολλαπλασιασμού των νευρώνων, και κυρίως μέσω της δημιουργίας νέων συνδέσεων ανάμεσά τους.  Τα τελευταία...

Η φαιά ουσία των ενηλίκων «μπορεί να αυξάνεται όπως στα παιδιά»

Είμαστε αυτό που θυμόμαστε - Νευροεπιστήμες μνήμη και μάθηση. Ο ERIC R. KANDEL, τιμημένος με Νομπέλ Ιατρικής και Φυσιολογίας καθηγητής μιλάει για τη συμβολή του στο πεδίο των σύγχρονων νευροεπιστημών που ιδιαιτέρως συνίσταται στη μοριακή διαλεύκανση του μηχανισμού μέσω του οποίου επιτυγχάνεται η μνήμη μακράς διαρκείας.  Από τι φτιάχνονται οι αναμνήσεις; Είναι βέβαιον ότι αυτό το ερώτημα μας έχει απασχολήσει όλους σε κάποια στιγμή της ζωής μας. Και μπορεί να μην το διατυπώσαμε ακριβώς έτσι αλλά σίγουρα κάτι τέτοιο εννοούμε όταν στεκόμαστε άφωνοι μπροστά σε κάποιον που ξέρουμε ότι τον γνωρίζουμε αλλά είναι αδύνατον να θυμηθούμε το όνομά του. Ομοίως όταν χωρίς προφανή λόγο «μας έρχονται στον νου» πράγματα που νομίζαμε πως είχαμε ξεχάσει προ πολλού. Ή όταν ως μαθητές «ξεχνούσαμε τα πάντα» αμέσως μετά τις εξετάσεις. Και ακόμη όταν ευχόμαστε να μπορούσαμε (αλλά δεν μπορούμε!) να σβήναμε όλη αυτή...

Είμαστε αυτό που θυμόμαστε

Παιδαγωγικές Επισημάνσεις Διασωθέντα Αποσπάσματα Ηράκλειτος. Περίληψη: Όλη η φιλοσοφία του Ηρακλείτου, η οποία δεν αποκαλύπτει, ούτε αποκρύπτει κάτι, αλλά μόνο σημαίνει, κατά το Βέικο (1998, 85) μπορεί να συνοψιστεί στη φράση: όλα τα συγκεκριμένα πράγματα είναι ένα, κι ας μεταβάλλονται αυτά συνεχώς και ας βρίσκονται σε διαρκή πόλεμο ανάμεσά τους. Αυτό το ένα, ο ξυνός λόγος, το σοφόν, η απόλυτη αλήθεια, από την πλειονότητα των ανθρώπων διαφεύγει και πριν και μετά την υπόδειξή του. Αρκετά αποσπάσματα του Ηρακλείτου κάνουν λόγο για πιθανές αιτίες που δε μαθαίνουν οι άνθρωποι αυτό το οποίο πρέπει να μάθουν, δηλαδή το ένα, και με βάση αυτό να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους. Η αλλόκοτη συμπεριφορά των ανθρώπων σύμφωνα με τα ανωτέρω οφείλεται στην άγνοια, και η άγνοια στην απουσία της σωστής διαπαιδαγώγησής τους. Τέσσερις βασικές παιδαγωγικές αρχές προβάλλονται στα ηρακλείτεια...

Παιδαγωγικές Επισημάνσεις στα Διασωθέντα Αποσπάσματα του Ηρακλείτου

Νίκος Λυγερός - Ανθρώπινα και Παιδικά ερωτήματα. Ανθρώπινα ερωτήματα  Γιατί δεν ψάχνουμε την ουσία; Ποιος ξέρει; Οι φίλοι μας δεν ζουν πια. Οι εχθροί μας έχουν στόχο το εφήμερο της ζωής. Για ποιο λόγο; Για την ασφάλεια της κοινωνίας; Για την ασφάλεια του συστήματος ή της αδράνειας; Γιατί τα άτομα είναι τόσο πολλά αλλά και ταυτόχρονα τόσο λίγα; Γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο σπάνιοι; Υπάρχει λόγος; Ή τουλάχιστον αιτία; Γιατί έχει τόσο κόστος κάθε δημιουργία; Πώς το αντέχει η μικρή μάγισσα; Και πότε θα πεθάνει ο μοναδικός αλήτης; Γιατί η λέξη εμπάθεια έγινε αρνητική με την πάροδο του χρόνου; Επειδή η ανθρωπιά δεν είναι της μόδας; Έως πότε θα κυριαρχεί στον κόσμο η κοινωνία του τίποτα; Θα υπάρχουν πάντα άνθρωποι να της αντιστέκονται; Ή θα γίνουμε μία άμορφη και ανώνυμη μάζα; Τι περιμένουν τα άτομα από μία ζωή χωρίς αθώους και ηλίθιους; Δεν ξέρουν ακόμα τι σημαίνει σκλαβιά; Δεν...

Ανθρώπινα ερωτήματα / Παιδικά ερωτήματα

Οι αντιλήψεις των γονέων για τα χαρισματικά παιδιά τους. Σύμφωνα με τα σύγχρονα πολυδιάστατα μοντέλα που αναφέρονται στη χαρισματικότητα, εκτός από τα γνωστικά χαρακτηριστικά κατά τη διαδικασία αναγνώρισης των χαρισματικών παιδιών θα πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψιν και άλλοι τομείς, όπως ο κοινωνικός και ο συναισθηματικός. Η παρούσα εισήγηση θα επικεντρωθεί στις αντιλήψεις των γονέων για τα χαρισματικά παιδιά τους και στον σημαντικό ρόλο τους στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξή τους. Ορισμένα από τα θέματα που απασχολούν τους γονείς σχετίζονται με τους γονεϊκούς ρόλους, τις σχέσεις του παιδιού με τους συνομηλίκους του, την κοινωνική προσαρμογή του και κυρίως τις ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών τους. Συνεπώς, προκύπτει ότι η ύπαρξη κατάλληλων προγραμμάτων συμβουλευτικής υποστήριξης καθίσταται απαραίτητη για τους γονείς προκειμένου να είναι σε θέση να διαχειρίζονται τα κοινωνικά...

Οι αντιλήψεις των γονέων για τα χαρισματικά παιδιά τους

Δημιουργικό περιβάλλον και καλλιέργεια της δημιουργικότητας. Ο Mihaly Csikszentmihalyi (καθηγητής ψυχολογίας στις ΗΠΑ, πρώην πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και εισηγητής της θεωρίας της «Ροής») στο σύνολο του έργου του πραγματεύεται το θέμα της δημιουργικότητας. Ειδικότερα όμως στο βιβλίο του Creativity γίνεται περιγραφή και ερμηνεία της ζωής 91 διακεκριμένων ατόμων για τα οποία η δημιουργικότητα ήταν τρόπος ζωής και συνεισέφεραν στην εξέλιξη του πολιτισμού, καταλήγοντας με την έρευνά του στα χαρακτηριστικά που παρουσιάζουν οι δημιουργικές προσωπικότητες. Επιπρόσθετα, αναφέρεται: στη λειτουργικότητα της δημιουργικότητας, στα στοιχεία που προκαλούν ικανοποίηση στα δημιουργικά άτομα, στην οργάνωση του περιβάλλοντος, στη δημιουργική ηλικία, στα επιστημονικά πεδία της δημιουργικότητας και στη διεύρυνση της δημιουργικότητας του κάθε ατόμου, καταλήγοντας στο ότι: εκείνο...

Συνεισφορά του Csikszentmihalyi στο θέμα της Δημιουργικότητας

Νευροεπιστήμες - Έχουμε ελεύθερη βούληση; Οσο περισσότερα ανακαλύπτουμε για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος τόσο λιγότερος χώρος φαίνεται να απομένει για την προσωπική επιλογή ή ευθύνη.  Το 2003 τα «Αρχεία της Νευρολογίας» δημοσίευσαν μιαν εκπληκτική κλινική μελέτη. Ενας μεσήλικος από τη Βιρτζίνια με άμεμπτο ως τότε παρελθόν άρχισε να συλλέγει πορνογραφικό υλικό και να παρενοχλεί σεξουαλικά την οκτάχρονη θετή κόρη του. Η σεξουαλική του συμπεριφορά γινόταν όλο και περισσότερο ψυχαναγκαστική. Τελικά, αφού παραπονέθηκε επανειλημμένως για πονοκεφάλους και ιλίγγους, του έγινε εγκεφαλική τομογραφία. Αυτή έδειξε στη μετωπιαία περιοχή του εγκεφάλου έναν μεγάλο αλλά καλοήθη όγκο, ο οποίος εισχωρούσε στο διάφραγμα και στον υποθάλαμο - περιοχές που είναι γνωστό ότι ρυθμίζουν τη σεξουαλική συμπεριφορά. Μετά την αφαίρεση του όγκου η σεξουαλική συμπεριφορά του...

Έχουμε ελεύθερη βούληση;

Πού κατοικεί η φαντασία. Η φαντασία είναι μια «συλλογική» δουλειά, σε ό,τι αφορά τους νευρώνες του εγκεφάλου μας. Οι επιστήμονες «είδαν» το δίκτυο που ενεργοποιείται όταν επιστρατεύεται η φαντασία, καθώς και τις περιοχές που δρουν σαν «τροχονόμοι» της προσοχής μας.  Της Φαφούτη Λαλίνας, Το Βήμα Science.  Ενδεχομένως θεωρείτε ότι η φαντασία είναι ένα χάρισμα που δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι. Αν ναι, κάνετε λάθος. Ακόμη και αν δεν διαθέτετε την εξαιρετικά δημιουργική φαντασία των μεγάλων συγγραφέων και καλλιτεχνών, το βέβαιο είναι ότι χρησιμοποιείτε τη φαντασία σας καθημερινά πολύ συχνά και με δημιουργικό τρόπο. Οχι μόνο για να «ξεφύγετε» σε ονειροπολήσεις αλλά και για να εκτελέσετε πολλές άλλες «πεζές» δραστηριότητες, όπως π.χ. να υπολογίσετε τον λογαριασμό για τα ψώνια σας, να βρείτε έναν τρόπο να εμποδίσετε μια πόρτα να «χτυπάει» από τον αέρα, να...

Πού κατοικεί η φαντασία;