Άνθρωπος / Νευροεπιστήμες / Αυτογνωσία / Εμπάθεια

Όλες οι ανθρώπινες έννοιες είναι προβολές του ανθρώπινου πνεύματος γι' αυτό σε τελική ανάλυση πολλές φορές είναι απατηλές. Δεν βλέπουμε την πραγματικότητα, την αντιλαμβανόμαστε (όπως νομίζουμε εμείς πως είναι). Ο,τι βλέπουμε είναι μια ερμηνεία της πραγματικότητας, που βασίζεται σε υποκειμενικά, ελαττωματικά ή προκατειλημμένα παραδείγματα. Αυτό έχει επιπτώσεις όχι μόνο στο πώς καταλαβαίνουμε τον κόσμο, αλλά και πώς καταλαβαίνουμε τους ανθρώπους... Όταν κάποτε ρώτησαν τον Ηράκλειτο πώς γνωρίζει όσα γνωρίζει απάντησε: «ερεύνησα τον εαυτό μου». Όμως δεν αρκεί μόνο η αυτογνωσία χρειάζεται και η εμπάθεια, διότι υπάρχω εγώ επειδή υπάρχεις εσύ... O Σωκράτης, μέσω της μεθόδου διαλόγου που είχε αναπτύξει, εκμαίευε (εξ ου και Μαιευτική Μέθοδος) από τον συνομιλητή του την αλήθεια/γνώση που είχε μέσα του αλλά δεν γνώριζε. Ο άνθρωπος δε μπορεί να αναζητά αυτό που δε γνωρίζει γιατί τότε δεν ξέρει τί να αναζητήσει αλλά ούτε αυτό που γνωρίζει μπορεί να αναζητά γιατί το ξέρει ήδη. Ο άνθρωπος τίποτε νέο δε μαθαίνει, παρά μόνο παίρνει συνείδηση των όσων ήδη γνωρίζει. Η γνώση (μάθηση) είναι ανάμνηση (ενθύμηση), υπάρχει λοιπόν η ανάμνηση μέσα μας... Η σύγχρονη επιστήμη απέδειξε ότι ο εγκέφαλος μας τροποποιείται καθημερινά τόσο ανατομικά όσο και λειτουργικά ως απάντηση στα ερεθίσματα που δέχεται από το περιβάλλον. Κάθε νέα πρόκληση για τον εγκέφαλο έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων συνάψεων μεταξύ των νευρώνων του εγκεφάλου. Γινόμαστε αυτό που κάνουμε - η τελειότητα έτσι, δεν είναι μια πράξη αλλά μια συνήθεια.

 
Η τέχνη ως μέσο εξέλιξης κριτικής σκέψης και συνείδησης μαθητών Δημοτικού. Βασικός στόχος του σχολείου είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, δηλαδή οι μαθητές να κατανοούν όχι μόνο τις έννοιες και τα σαφή νοήματα αλλά και τι κρύβεται πίσω από αυτά, να εξετάζουν δεδομένα και να καταλήγουν σε συμπεράσματα, να διατυπώνουν γενικεύσεις και ορισμούς. Ο Robert Kegan, σύγχρονος αναπτυξιακός ψυχολόγος, στη θεωρία του για τα στάδια ανάπτυξης της συνείδησης τονίζει ότι οι μαθητές του Δημοτικού βιώνουν διαρκείς μεταβάσεις σε ό,τι αφορά στην ανάπτυξη και εξέλιξη της συνείδησής τους. Σε κάθε στάδιο συνειδητοποίησης αναπτύσσονται και δομούνται ικανότητες που αποτελούν προϋπόθεση για τη σταδιακή ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών και μετέπειτα ενήλικων πολιτών. Με όρους της θεωρίας του Kegan, οι μαθητές στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού μεταβαίνουν από τη φαντασιακή αντίληψη του κόσμου στη συγκρότηση ενός κόσμου που...

Η Τέχνη ως μέσο εξέλιξης της κριτικής σκέψης και της συνείδησης των μαθητών του Δημοτικού

Αυτογνωσία  - Αν δεν μπορείς να είσαι ο εαυτός σου τι νόημα έχει να είσαι οποιοδήποτε άλλος. <<Και οι περισσότεροι από μας θα συμφωνούσαν, είναι όμως δυσκολότερο από όσο ακούγεται. Υπάρχουν τόσες μάσκες που απαιτούν οι άλλοι να φορέσουμε για να καλύψουμε το αληθινό μας πρόσωπο, ώστε ορισμένοι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν πάντα τον εαυτό τους όταν τον βλέπουν γυμνό στον καθρέφτη. Και πάρα πολλοί, δεν βρίσκουν ποτέ τον εαυτό τους για να τον αγαπήσουν. Συνδεόμαστε με τον κόσμο μέσα από χιλιάδες κρυφά νήματα που δεν τα διακρίνουμε. Υπάρχουν τα νήματα των προσδοκιών των άλλων κι εκείνα που κατασκευάζουμε εμείς από ματαιοδοξία ή φόβο. Ο κόσμος είναι ικανός να σε περιβάλει πολύ γρήγορα με ένα μύθο που μπορεί να σε καλύψει σαν δίχτυ κι αν δεν έχεις αρκετή ευκινησία για να απελευθερωθείς, μπορείς να περάσεις ολόκληρη τη ζωή σου εκεί μέσα. Ένας συνάδελφος μου περιέγραψε κάποτε κάποιον κοινό γνωστό μας, σαν έναν πολύ...

Αν δεν μπορείς να είσαι ο εαυτός σου τι νόημα έχει να είσαι οποιοδήποτε άλλος;

Η ισχύς των άγραφων νόμων στην Αντιγόνη του Σοφοκλή. Περίληψη: Η πόλις-κράτος της Αθήνας, το 5ο αιώνα π.Χ., γνώρισε σπουδαία άνθηση, που την οφείλει στον Περικλή. Μέσα σε αυτή την ακμή δημιουργήθηκε το θέατρο, το οποίο μεταδίδει στο θεατή ανώτερες αξίες και ηθικά διδάγματα. Στη παρούσα μελέτη θα ασχοληθώ με το Σοφοκλή και πιο συγκεκριμένα με την «Αντιγόνη». Ειδικότερα, θα επικεντρωθώ στην ισχύ των άγραφων νόμων, που η ηρωίδα υπερασπίζεται έναντι των θετών νόμων ενός τυράννου, προκειμένου να επιτελέσει το ιερό της καθήκον. Στην αρχή, θα αναφερθώ σε αυτή τη σύγκρουση, αφού στην «Αντιγόνη» αντικατοπτρίζεται η αντίσταση ενός απλού πολίτη στη πολιτική εξουσία, όταν αυτή υπερβαίνει τις δικαιοδοσίες της και καταβαραθρώνει τα δικαιώματα του. Στη συνέχεια, θα γίνει μία μνεία στη τραγικότητα των δύο κεντρικών ηρώων του έργου, για να γίνει πρόδηλο το αδιέξοδο, στο οποίο έχουν βρεθεί οι δύο ήρωες...

Η ισχύς των άγραφων νόμων στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή

ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ - Ο χορός της σκέψης. Με τη βοήθεια της μαγνητοεγκεφαλογραφίας οι επιστήμονες διεισδύουν αποτελεσματικότερα στη λειτουργία του εγκεφάλου, όπως εξηγεί μιλώντας στο «Βήμα» ο καθηγητής Α.Ιωαννίδης. Και αποκαλύπτουν έναν χορό ερεθισμάτων και αντιδράσεων μέσα στον εγκέφαλό μας που δεν σταματά ποτέ... Φανταστείτε έναν κύκλο χορευτών που κινείται αρμονικά, χωρίς να σταματάει ποτέ. Φανταστείτε τώρα το οδικό δίκτυο μιας πόλης όπου αυτοκίνητα κινούνται ασταμάτητα αλλά, ακόμη και αν λάβει χώρα κάποιο ατύχημα, η κυκλοφορία βρίσκει τρόπους για να επανέλθει σε φυσιολογικούς ρυθμούς. Κάπως έτσι λειτουργεί ο εγκέφαλός μας, με τις... αφάνταστες ικανότητες και ιδιότητες. Ενα όργανο θαυμαστό που αποτελεί πρόκληση για στρατιές επιστημόνων ανά τον κόσμο οι οποίοι προσπαθούν καθημερινά να καταλάβουν τη χορογραφία του, έτσι ώστε να μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά όταν κάπου...

Νευροεπιστήμες - Ο χορός της σκέψης

Οι παιδαγωγικές αντιλήψεις του Δημόκριτου. Ο Δημόκριτος, ένας από τους σημαντικότερους Προσωκρατικούς Φιλοσόφους, που η γέννησή του τοποθετείται στο 470 π.Χ., ήταν σύγχρονος του Σωκράτη. Πατρίδα του ήταν τα Άβδηρα της Θράκης. Έκανε μορφωτικά ταξίδια στην Μικρά Ασία, την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα και την Ινδία. Στις ιωνικές πόλεις της Μ. Ασίας σπούδασε τη φιλοσοφία του Θαλή, του Αναξίμανδρου, του Αναξιμένη και του Ηράκλειτου. Ο Αναξαγόρας και ο Λεύκιππος ήταν δάσκαλοί του, ο Ιπποκράτης μαθητής του (D.K. 68A10). Ο Δημόκριτος είχε δημοσιεύσει περισσότερα από 60 συγγράμματα, εκ των οποίων διασώθηκαν μόνο 300 γνήσια αποσπάσματα. Εδώ θα ασχοληθούμε μόνο με εκείνα που αναφέρονται στην παιδαγωγική επιστήμη, αφού ο Δημόκριτος ανήκει σ’ εκείνους που ασχολήθηκαν και με τις φυσικές και με τις θεωρητικές επιστήμες, άλλωστε γι’ αυτό τον ονόμασαν «πένταθλο της φιλοσοφίας». Ήταν ο τελευταίος μεγάλος Προσωκρατικός. Πέθανε σε μεγάλη ηλικία 90 ή ακόμη...

Οι παιδαγωγικές αντιλήψεις του Δημόκριτου

9 κρίσιμα ερωτήματα για το μυαλό μας. Από τι είναι φτιαγμένες οι αναμνήσεις; Μπορούμε να αναπλάσουμε τον εγκέφαλο; Τι είναι οι νευρώνες-καθρέφτες; Με πόσους τρόπους μπορούμε να έχουμε συνείδηση; Πόσο ισχυρός είναι ο σύνδεσμος του μυαλού με το σώμα; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι είναι εξυπνότεροι; Μπορεί μια ψυχική νόσος να μας κάνει δημιουργικούς; Πόσο ισχυρό είναι το υποσυνείδητο; Μπορούμε να κατασκευάσουμε μια μηχανή με συνείδηση; Η λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και η ταυτότητα της συνείδησης επιφυλάσσουν στην επιστήμη πολλές ακόμη εκπλήξεις. Τα πρόσφατα ανατρεπτικά ευρήματα μας δίνουν ωστόσο μια «γαργαλιστική» πρόγευση. Τώρα ξέρουμε ότι οι νευρώνες αναγεννώνται (2), είδαμε τις αναμνήσεις να δημιουργούνται και μάθαμε ότι δεν είναι το μέγεθος που κάνει έναν εγκέφαλο εξυπνότερο... 

9 κρίσιμα ερωτήματα για το μυαλό μας

Θαυμαστός πολυμήχανος εγκέφαλος - Η φαιά ουσία των ενηλίκων αυξάνεται. Πλαστικός εγκέφαλος  Θαυμαστός, πολυμήχανος εγκέφαλος  Ουάσινγκτον  Δεν μπορείς να διδάξεις νέα κόλπα σε ένα γέρικο σκυλί, λέει μια αγγλική παροιμία. Κι όμως, Κινέζοι ερευνητές διαπιστώνουν ότι ο εγκέφαλος των ενήλικων ανθρώπων μπορεί να εκπαιδεύεται ταχύτατα σε νέες δραστηριότητες αυξάνοντας τη φαιά ουσία του όπως τα μικρά παιδιά.  Φαιά ουσία ονομάζεται το εξωτερικό, γκρίζο στρώμα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων, το οποίο περιλαμβάνει τα κυρίως σώματα των νευρώνων, καθώς και τις απολήξεις τους που ονομάζονται άξονες και δενδρίτες.  Στα βρέφη και τα νήπια, τα οποία καλούνται να μάθουν νέες δραστηριότητες και να αναπτύξουν νέες δεξιότητες, η φαιά ουσία αυξάνεται ταχύτατα λόγω του πολλαπλασιασμού των νευρώνων, και κυρίως μέσω της δημιουργίας νέων συνδέσεων ανάμεσά τους.  Τα τελευταία...

Η φαιά ουσία των ενηλίκων «μπορεί να αυξάνεται όπως στα παιδιά»

Είμαστε αυτό που θυμόμαστε - Νευροεπιστήμες μνήμη και μάθηση. Ο ERIC R. KANDEL, τιμημένος με Νομπέλ Ιατρικής και Φυσιολογίας καθηγητής μιλάει για τη συμβολή του στο πεδίο των σύγχρονων νευροεπιστημών που ιδιαιτέρως συνίσταται στη μοριακή διαλεύκανση του μηχανισμού μέσω του οποίου επιτυγχάνεται η μνήμη μακράς διαρκείας.  Από τι φτιάχνονται οι αναμνήσεις; Είναι βέβαιον ότι αυτό το ερώτημα μας έχει απασχολήσει όλους σε κάποια στιγμή της ζωής μας. Και μπορεί να μην το διατυπώσαμε ακριβώς έτσι αλλά σίγουρα κάτι τέτοιο εννοούμε όταν στεκόμαστε άφωνοι μπροστά σε κάποιον που ξέρουμε ότι τον γνωρίζουμε αλλά είναι αδύνατον να θυμηθούμε το όνομά του. Ομοίως όταν χωρίς προφανή λόγο «μας έρχονται στον νου» πράγματα που νομίζαμε πως είχαμε ξεχάσει προ πολλού. Ή όταν ως μαθητές «ξεχνούσαμε τα πάντα» αμέσως μετά τις εξετάσεις. Και ακόμη όταν ευχόμαστε να μπορούσαμε (αλλά δεν μπορούμε!) να σβήναμε όλη αυτή...

Είμαστε αυτό που θυμόμαστε

Παιδαγωγικές Επισημάνσεις Διασωθέντα Αποσπάσματα Ηράκλειτος. Περίληψη: Όλη η φιλοσοφία του Ηρακλείτου, η οποία δεν αποκαλύπτει, ούτε αποκρύπτει κάτι, αλλά μόνο σημαίνει, κατά το Βέικο (1998, 85) μπορεί να συνοψιστεί στη φράση: όλα τα συγκεκριμένα πράγματα είναι ένα, κι ας μεταβάλλονται αυτά συνεχώς και ας βρίσκονται σε διαρκή πόλεμο ανάμεσά τους. Αυτό το ένα, ο ξυνός λόγος, το σοφόν, η απόλυτη αλήθεια, από την πλειονότητα των ανθρώπων διαφεύγει και πριν και μετά την υπόδειξή του. Αρκετά αποσπάσματα του Ηρακλείτου κάνουν λόγο για πιθανές αιτίες που δε μαθαίνουν οι άνθρωποι αυτό το οποίο πρέπει να μάθουν, δηλαδή το ένα, και με βάση αυτό να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους. Η αλλόκοτη συμπεριφορά των ανθρώπων σύμφωνα με τα ανωτέρω οφείλεται στην άγνοια, και η άγνοια στην απουσία της σωστής διαπαιδαγώγησής τους. Τέσσερις βασικές παιδαγωγικές αρχές προβάλλονται στα ηρακλείτεια...

Παιδαγωγικές Επισημάνσεις στα Διασωθέντα Αποσπάσματα του Ηρακλείτου