Άνθρωπος / Νευροεπιστήμες / Αυτογνωσία / Εμπάθεια

Όλες οι ανθρώπινες έννοιες είναι προβολές του ανθρώπινου πνεύματος γι' αυτό σε τελική ανάλυση πολλές φορές είναι απατηλές. Δεν βλέπουμε την πραγματικότητα, την αντιλαμβανόμαστε (όπως νομίζουμε εμείς πως είναι). Ο,τι βλέπουμε είναι μια ερμηνεία της πραγματικότητας, που βασίζεται σε υποκειμενικά, ελαττωματικά ή προκατειλημμένα παραδείγματα. Αυτό έχει επιπτώσεις όχι μόνο στο πώς καταλαβαίνουμε τον κόσμο, αλλά και πώς καταλαβαίνουμε τους ανθρώπους... Όταν κάποτε ρώτησαν τον Ηράκλειτο πώς γνωρίζει όσα γνωρίζει απάντησε: «ερεύνησα τον εαυτό μου». Όμως δεν αρκεί μόνο η αυτογνωσία χρειάζεται και η εμπάθεια, διότι υπάρχω εγώ επειδή υπάρχεις εσύ... O Σωκράτης, μέσω της μεθόδου διαλόγου που είχε αναπτύξει, εκμαίευε (εξ ου και Μαιευτική Μέθοδος) από τον συνομιλητή του την αλήθεια/γνώση που είχε μέσα του αλλά δεν γνώριζε. Ο άνθρωπος δε μπορεί να αναζητά αυτό που δε γνωρίζει γιατί τότε δεν ξέρει τί να αναζητήσει αλλά ούτε αυτό που γνωρίζει μπορεί να αναζητά γιατί το ξέρει ήδη. Ο άνθρωπος τίποτε νέο δε μαθαίνει, παρά μόνο παίρνει συνείδηση των όσων ήδη γνωρίζει. Η γνώση (μάθηση) είναι ανάμνηση (ενθύμηση), υπάρχει λοιπόν η ανάμνηση μέσα μας... Η σύγχρονη επιστήμη απέδειξε ότι ο εγκέφαλος μας τροποποιείται καθημερινά τόσο ανατομικά όσο και λειτουργικά ως απάντηση στα ερεθίσματα που δέχεται από το περιβάλλον. Κάθε νέα πρόκληση για τον εγκέφαλο έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων συνάψεων μεταξύ των νευρώνων του εγκεφάλου. Γινόμαστε αυτό που κάνουμε - η τελειότητα έτσι, δεν είναι μια πράξη αλλά μια συνήθεια.

 
Δημιουργικό περιβάλλον και καλλιέργεια της δημιουργικότητας. Ο Mihaly Csikszentmihalyi (καθηγητής ψυχολογίας στις ΗΠΑ, πρώην πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και εισηγητής της θεωρίας της «Ροής») στο σύνολο του έργου του πραγματεύεται το θέμα της δημιουργικότητας. Ειδικότερα όμως στο βιβλίο του Creativity γίνεται περιγραφή και ερμηνεία της ζωής 91 διακεκριμένων ατόμων για τα οποία η δημιουργικότητα ήταν τρόπος ζωής και συνεισέφεραν στην εξέλιξη του πολιτισμού, καταλήγοντας με την έρευνά του στα χαρακτηριστικά που παρουσιάζουν οι δημιουργικές προσωπικότητες. Επιπρόσθετα, αναφέρεται: στη λειτουργικότητα της δημιουργικότητας, στα στοιχεία που προκαλούν ικανοποίηση στα δημιουργικά άτομα, στην οργάνωση του περιβάλλοντος, στη δημιουργική ηλικία, στα επιστημονικά πεδία της δημιουργικότητας και στη διεύρυνση της δημιουργικότητας του κάθε ατόμου, καταλήγοντας στο ότι: εκείνο...

Συνεισφορά του Csikszentmihalyi στο θέμα της Δημιουργικότητας

Νευροεπιστήμες - Έχουμε ελεύθερη βούληση; Οσο περισσότερα ανακαλύπτουμε για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος τόσο λιγότερος χώρος φαίνεται να απομένει για την προσωπική επιλογή ή ευθύνη.  Το 2003 τα «Αρχεία της Νευρολογίας» δημοσίευσαν μιαν εκπληκτική κλινική μελέτη. Ενας μεσήλικος από τη Βιρτζίνια με άμεμπτο ως τότε παρελθόν άρχισε να συλλέγει πορνογραφικό υλικό και να παρενοχλεί σεξουαλικά την οκτάχρονη θετή κόρη του. Η σεξουαλική του συμπεριφορά γινόταν όλο και περισσότερο ψυχαναγκαστική. Τελικά, αφού παραπονέθηκε επανειλημμένως για πονοκεφάλους και ιλίγγους, του έγινε εγκεφαλική τομογραφία. Αυτή έδειξε στη μετωπιαία περιοχή του εγκεφάλου έναν μεγάλο αλλά καλοήθη όγκο, ο οποίος εισχωρούσε στο διάφραγμα και στον υποθάλαμο - περιοχές που είναι γνωστό ότι ρυθμίζουν τη σεξουαλική συμπεριφορά. Μετά την αφαίρεση του όγκου η σεξουαλική συμπεριφορά του...

Έχουμε ελεύθερη βούληση;

Πού κατοικεί η φαντασία. Η φαντασία είναι μια «συλλογική» δουλειά, σε ό,τι αφορά τους νευρώνες του εγκεφάλου μας. Οι επιστήμονες «είδαν» το δίκτυο που ενεργοποιείται όταν επιστρατεύεται η φαντασία, καθώς και τις περιοχές που δρουν σαν «τροχονόμοι» της προσοχής μας.  Της Φαφούτη Λαλίνας, Το Βήμα Science.  Ενδεχομένως θεωρείτε ότι η φαντασία είναι ένα χάρισμα που δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι. Αν ναι, κάνετε λάθος. Ακόμη και αν δεν διαθέτετε την εξαιρετικά δημιουργική φαντασία των μεγάλων συγγραφέων και καλλιτεχνών, το βέβαιο είναι ότι χρησιμοποιείτε τη φαντασία σας καθημερινά πολύ συχνά και με δημιουργικό τρόπο. Οχι μόνο για να «ξεφύγετε» σε ονειροπολήσεις αλλά και για να εκτελέσετε πολλές άλλες «πεζές» δραστηριότητες, όπως π.χ. να υπολογίσετε τον λογαριασμό για τα ψώνια σας, να βρείτε έναν τρόπο να εμποδίσετε μια πόρτα να «χτυπάει» από τον αέρα, να...

Πού κατοικεί η φαντασία;

Ντοπάρεται ο εγκέφαλος; Νευροηθική - Βιοηθική. Οι προηγμένες τεχνικές απεικόνισης και η αποκάλυψη της ηλεκτροχημικής λειτουργίας του εγκεφάλου ξεκλειδώνουν για τους επιστήμονες τα μυστικά του. Νέοι ορίζοντες ανοίγονται για παρεμβάσεις στο όργανο που καθορίζει την οντότητα και τις πράξεις μας. Ποιος θα χαράξει τα όρια της ιατρικής δεοντολογίας και της ατομικής ευθύνης; Της Θεοδώρας Τσώλη, Το Βήμα Science.  Τον Αύγουστο του 1966 έγινε στις ΗΠΑ ένα από τα χειρότερα φονικά στην ιστορία της χώρας. Ο Τσαρλς Γουίτμαν σκότωσε τη σύζυγό του και τη μητέρα του και στη συνέχεια ανέβηκε σε ένα ψηλό κτίριο στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και άρχισε να πυροβολεί αδιακρίτως ρίχνοντας 14 ακόμη άτομα νεκρά προτού πέσει και ο ίδιος νεκρός από τα πυρά της Αστυνομίας. Πριν από την αποτρόπαιη πράξη του ο Γουίτμαν άφησε ένα σημείωμα στο οποίο αναγραφόταν «δεν μπορώ να αναφέρω κανένα λογικό επιχείρημα...

Νευροηθική - Ντοπάρεται ο εγκέφαλος;

Η ψυχανάλυση και η ελευθερία της βούλησης. Η ανατροπή τού «σκέπτομαι, άρα υπάρχω» του Καρτέσιου  του Σπύρου Μητροσύλη - Ψυχαναλυτή, τακτικό μέλος της διεθνούς ψυχαναλυτικής ένωσης, αντεπιστέλλον μέλος της ψυχαναλυτικής εταιρείας του Παρισιού.  Η ελευθερία της βούλησης προϋποθέτει ένα ανθρώπινο υποκείμενο ενσυνείδητο, το οποίο σκέπτεται ορθολογικά και είναι αυτόνομο. Προγραμματικά η ψυχανάλυση ισχυρίστηκε ότι ψυχισμός δεν είναι μόνο η συνείδηση και ότι ο ασυνείδητος ψυχισμός είναι διαχωρισμένος του συνειδητού και έχει τους δικούς του νόμους, όπως επίσης ότι οι σκέψεις και οι πράξεις των ανθρώπων είναι τελικό προϊόν μιας συγκρουσιακής διαδικασίας του ψυχισμού στην ολότητά του και όχι μόνο του συνειδητού.  Με άλλα λόγια, δίπλα στον συνειδητό ντετερμινισμό η ψυχανάλυση τοποθέτησε έναν ασυνείδητο ντετερμινισμό και επικέντρωσε το ενδιαφέρον της σε αυτόν...

Η ψυχανάλυση και η ελευθερία της βούλησης

Προσκυνημένοι - Αντιγόνη vs Κρέοντας - Αξίες vs Αρχές. Η αρχαία τραγωδία της Αντιγόνης έχει μελετηθεί και αναλυθεί μέσα στους αιώνες επανειλλημένα, παραμένοντας μέχρι σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά από τα πιο επαναστατικά δημιουργήματα.  Είναι αμφισβητήσιμο βέβαια πόσοι από τους θεατές που μέχρι σήμερα την έχουν παρακολουθήσει, κατανόησαν την επαναστατική της διάσταση ή έστω τόλμησαν να κάνουν την παραμικρή αναγωγή με το πώς οι ίδιοι λειτουργούν απέναντι στο καθεστώς και τους νόμους. Η Αντιγόνη εκπροσωπεί τον άνθρωπο που δεν υποτάσσεται, τον άνθρωπο που θεωρεί χρέος του την εξέγερση απέναντι στο άδικο και την τυφλή και βίαιη εξουσία.  Διάλεξη...

Αντιγόνη vs Κρέοντας - Αξίες vs Αρχές

Νευροεπιστήμες και προσαρμοστικότητα εγκεφάλου. Προγραμματισμένος να επιτελεί αναρίθμητο πλήθος ενεργειών κάθε εγκέφαλος καλείται ανά πάσα στιγμή να ερμηνεύσει το περιβάλλον του και να «αποφασίσει» με ποιον τρόπο θα αναπροσαρμόσει τον εαυτό του ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις που προκύπτουν. της Σουφλέρη Ιωάννας Α. - Αναδημοσίευση από το Βήμα Science. Ένας εγκέφαλος γεννιέται Ο εγκέφαλός μας αναπτύσσεται και δομείται κατά την εμβρυογένεση σύμφωνα με ένα «σχέδιο ανάπτυξης» το οποίο υπάρχει στα γονίδιά μας και είναι κοινό για όλους μας. Ετσι, από ένα σχετικά ομοιογενές σύνολο κυττάρων αναπτύσσονται διακριτές περιοχές του εγκεφάλου που έχουν διαφορετικές δεξιότητες και αποστολές. Η δημιουργία διαφορετικών νευρικών κυττάρων, οι συνδέσεις τους και η σύνδεση διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου βάζουν τα θεμέλια της συμπεριφοράς μας μετά τη γέννηση. Μικρές διακυμάνσεις στη...

Το μεγαλείο της προσαρμοστικότητας

Το φιλοσοφικό επιχείρημα και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Της ΕΛΕΝΗ Γ. ΛΕΟΝΤΣΙΝΗ, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας University of Glasgow  Στόχος της ανακοίνωσης αυτής είναι να καταδείξει τη σημασία του φιλοσοφικού στοχασμού, και του φιλοσοφικού επιχειρήματος ειδικότερα, για την καλλιέργεια και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης αλλά και στον καθημερινό βίο γενικότερα. Η συμβολή του φιλοσοφικού λόγου στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης υπήρξε περισσότερο από καθοριστική, αφού η φιλοσοφία, λόγω της ιδιαιτερότητας του γνωστικού αντικειμένου της και μέσω φιλοσοφικών πεδίων, όπως η λογική και η μεθοδολογία, αλλά και μέσω των ποικίλων φιλοσοφικών μεθόδων (σωκρατική απορία, σκεπτική αμφιβολία, ανάλυση- σύνθεση, διαλεκτική, ερμηνευτική, φαινομενολογική αναγωγή, γλωσσανάλυση) όχι απλώς αναπτύσσει την κριτική σκέψη, αλλά ήταν και εξακολουθεί να είναι η πηγή της προέλευσής της...

Το φιλοσοφικό επιχείρημα και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης

Επίκτητος και ψυχολογία - Η σύγχρονη εφαρμογή της διαδασκαλίας του. Επίκτητος (50 - 120)  Μαθητής του Μουσώνιου. Δούλος απελευθερωθείς.  Ακολουθεί την αυστηρότητα της Αρχαίας Στοάς και των διδαγμάτων των Κυνικών και του Χρύσιππου.  Ζητεί την αφύπνιση της ηθικής προσωπικότητος του ανθρώπου. Ο θεός είναι πατέρας των ανθρώπων. Ο ανθρώπινος βίος είναι υπηρεσία του θεού.  Τις διδασκαλίες του Επίκτητου έγραψε ο ιστορικός Φλάβιος Αρριανός σε οκτώ βιβλία, από τα οποία σώζονται τα τέσσερα και το «Εγχειρίδιον».  Ενδεικτικά αποσπάσματα: Δεν είναι τα πράγματα που ταράσσουν τους ανθρώπους, αλλά οι γνώμες (δόγματα) σχετικά με αυτά τα πράγματα. Για παράδειγμα, ο θάνατος δεν είναι κάτι τρομερό, αλλιώς θα φαινόταν έτσι και στον Σωκράτη, αλλά η γνώμη ότι ο θάνατος είναι τρομερός, αυτό είναι το τρομερό πράγμα. Όταν λοιπόν εμποδιζόμαστε, ή ταρασσόμαστε, ή λυπόμαστε, ας μην...

Επίκτητος και ψυχολογία - Η σύγχρονη εφαρμογή της διαδασκαλίας του